Mũi mèo bị đen: 6 nguyên nhân và khi nào cần đưa bé đi khám

Một sáng thức dậy bế bé cưng lên, bạn chợt giật mình khi thấy chiếc mũi hồng quen thuộc xuất hiện vài đốm đen hoặc sậm màu hơn hẳn. Phản ứng tự nhiên của hầu hết chủ nuôi lúc này là lo lắng bé đang mắc bệnh.

Tuy nhiên, đa số trường hợp mũi mèo đổi màu là hoàn toàn bình thường. Giống như da người, mũi mèo cũng chứa sắc tố melanin. Lượng sắc tố này sẽ thay đổi tùy theo độ tuổi, giống loài cũng như thời gian bé sưởi nắng mỗi ngày.

Dù vậy, thay vì chỉ thắc mắc “Mũi bị đen hay không?”, điều bạn thực sự cần quan tâm là:

• Vết đen đó phẳng hay nổi cộm?
• Nó giữ nguyên hay đang lan rộng?
• Bé có đi kèm triệu chứng bất thường nào khác không?

Bài viết này sẽ giúp bạn giải đáp nhanh 3 câu hỏi trên chỉ trong vài phút, đồng thời nhận biết chính xác những dấu hiệu cảnh báo cần đưa bé đến bác sĩ thú y ngay lập tức.

Tổng quan nhanh

Việc đầu tiên: phân biệt vết bẩn với sắc tố

Trước khi lo lắng về bệnh tật, bạn hãy thử một mẹo cực kỳ đơn giản: dùng bông tẩy trang hoặc góc khăn mềm thấm nước ấm, vắt ráo rồi nhẹ nhàng lau qua vùng mũi bị đen vài giây.

• Nếu vết đen mờ đi hoặc mất hẳn: đây chỉ là vết bẩn ngoài da! Mèo vốn thích vùi mặt vào khay cát, húc mũi vào bát ăn, chui gầm tủ hay hít hà chậu cây. Do lưỡi mèo không thể liếm tới mũi, lớp bụi bẩn này sẽ ở nguyên đó cho tới khi được bạn lau giúp.
• Nếu lau không sạch: vết đen này nằm trong da chứ không phải trên da. Lúc này, chúng ta mới cần kiểm tra sâu hơn, xem chính xác bé đang bị bệnh gì.

6 nguyên nhân khiến mũi mèo bị đen

Đốm tàn nhang lành tính Lentigo

Đây là nguyên nhân số một của những đốm đen tròn trên mũi mèo, và cũng là nguyên nhân bị hiểu nhầm nhiều nhất.

Lentigo là hiện tượng tế bào sắc tố tập trung lại thành từng chấm, đúng như tàn nhang ở người. Đốm lentigo có đặc điểm rất dễ nhận:

• Phẳng hoàn toàn, sờ vào không thấy gợn
• Rất nhỏ, thường dưới 1mm, như đầu bút bi chấm xuống
• Không đau, không ngứa, bé không hề gãi
• Xuất hiện ở mũi, môi, lợi và mí mắt
• Thường bắt đầu từ khoảng 1 tuổi, rồi nhiều dần lên theo năm tháng

Lentigo đặc biệt phổ biến ở mèo vàng, mèo tam thể và mèo mai rùa. Nếu bé nhà bạn thuộc nhóm này với các đốm đen phẳng lì, gần như chắc chắn đó là lentigo. Hiện tượng này không gây khó chịu, không cần điều trị, và không tiến triển thành ung thư.

Sắc tố đậm dần theo tuổi

Rất nhiều bé sinh ra với chiếc mũi hồng nhạt, sau đó sậm màu dần trong năm đầu đời. Quá trình này diễn ra chậm rãi và đều trên toàn bộ bề mặt mũi, không tạo thành từng đốm riêng lẻ. Đây là hiện tượng hoàn thiện sắc tố hoàn toàn tự nhiên, tương tự như việc màu lông hay màu mắt của bé ổn định dần khi lớn lên.

Ánh nắng cũng đóng một vai trò quan trọng: việc tiếp xúc nhiều với ánh sáng mặt trời làm gia tăng melanin, tương tự như hiện tượng rám nắng ở người. Điều đáng lưu ý hơn cả là những bé giữ chiếc mũi hồng nhạt thường rất nhạy cảm với tia UV, dễ bị cháy nắng và có nguy cơ ung thư da cao hơn ở các vùng mỏng như mũi và tai.

Bụi bẩn, thức ăn và cát mèo

Cần đặc biệt lưu ý vì đây là nguyên nhân thường gặp nhất: pate, dầu cá, bụi bẩn hay tro bếp khi đã dính vào chiếc mũi ẩm thì đều bám rất dai và khó làm sạch.

Gỉ mũi và nước mắt khô lại

Dịch mũi và nước mắt của bé có chứa protein. Khi khô lại và tiếp xúc với không khí, chúng sẽ bị oxy hóa rồi chuyển sang màu nâu đỏ hoặc nâu đen. Các vệt màu này thường tích tụ ở hai bên cánh mũi và khóe mắt chứ không nằm ở phần trung tâm mũi.

Bản thân các vệt oxy hóa này hoàn toàn vô hại. Tuy nhiên, nếu bé tiết dịch quá nhiều khiến vệt bẩn đóng liên tục, đi kèm các triệu chứng như hắt xì hay chảy nước mắt thường xuyên, đó là dấu hiệu bất thường của đường hô hấp chứ không đơn thuần là chuyện vệ sinh mũi.

Nấm da, viêm da và nhiễm khuẩn

Đây là nhóm nguyên nhân bệnh lý phổ biến nhất. Điểm khác biệt quan trọng là bề mặt da sẽ có sự thay đổi rõ rệt chứ không đơn thuần là đổi màu:

1. Vảy khô, đóng mài đen hoặc bong tróc thành từng mảng.
2. Lông quanh sống mũi bị rụng, đôi khi tạo thành hình vòng.
3. Vùng da mũi bị đỏ, sưng rộp hoặc rỉ dịch.
4. Bé gãi mặt và liên tục dụi mũi vào đồ đạc.

Lưu ý: nấm da ở mèo rất dễ lây sang người, đặc biệt là trẻ nhỏ. Vì vậy, nếu phát hiện mũi bé có vảy kèm rụng lông, bạn nên đưa bé đi khám thú y ngay thay vì tự ý bôi thuốc theo kinh nghiệm. Bôi sai thuốc không chỉ làm tổn thương lan rộng mà còn gây khó khăn cho việc soi nấm và chẩn đoán chính xác sau đó.

U hắc tố, khá hiếm nhưng cần phải được loại trừ

Dù u hắc tố (melanoma) ở mèo không quá phổ biến, đây vẫn là lý do bạn tuyệt đối không nên lơ là trước một đốm đen đang thay đổi kích thước hay hình dạng. Khác với hiện tượng đồi mồi (lentigo) lành tính, khối u hắc tố hầu như không bao giờ bằng phẳng.

Bảng: phân biệt lentigo hay u hắc tố

Cần lưu ý rằng ngay cả bác sĩ thú y cũng không thể phân biệt chính xác 100% hai tình trạng này chỉ bằng mắt thường. Bảng so sánh trên chỉ giúp bạn đánh giá xem có cần đưa bé đi khám hay không, hoàn toàn không thể thay thế cho việc lấy mẫu sinh thiết khi bác sĩ có chỉ định.

Mũi mèo đổi sang màu khác thì sao?

Màu sắc của mũi phản ánh lưu lượng máu, vì vậy nó có thể thay đổi theo nhiệt độ môi trường, mức độ vận động cũng như cảm xúc của bé. Việc mũi hồng lên khi bé vừa chạy nhảy, hay nhạt đi khi bé đang ngủ hoặc lúc trời lạnh là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường.

Tuy nhiên, nếu mũi xuất hiện các màu sắc dưới đây, bạn cần hết sức lưu ý:

• Trắng bệch kéo dài: dấu hiệu cảnh báo thiếu máu hoặc tuần hoàn kém. Hãy vạch môi kiểm tra phần lợi; nếu lợi nhợt nhạt đi kèm biểu hiện mệt mỏi, thở nhanh, bỏ ăn, bạn nên đưa bé đi khám ngay trong ngày. Tại Việt Nam, nhiễm ký sinh trùng máu ở mèo là nguyên nhân rất phổ biến gây ra tình trạng này.
• Tím tái hoặc xanh xám: cơ thể đang bị thiếu oxy nghiêm trọng. Đây là tình trạng cấp cứu, cần đưa bé đến cơ sở thú y ngay lập tức!
• Ngả vàng: gợi ý các bệnh lý liên quan đến gan. Bạn nên kiểm tra thêm lòng trắng mắt và bề mặt da mặt trong vành tai xem có bị vàng theo hay không.

Cách xử lý tại nhà

1. Lau nhẹ bằng khăn ẩm ấm. Lau thật nhẹ tay trong vài giây, tuyệt đối không chà xát. Nếu đốm bẩn sạch đi thì mọi chuyện kết thúc tại đây.
2. Chụp một tấm ảnh làm mốc. Chụp cận cảnh, đủ ánh sáng, nên đặt một thước đo hoặc đồng xu bên cạnh để dễ so sánh kích thước. Đây là tư liệu cực kỳ giá trị khi đi khám, vì bác sĩ cần biết đốm đen đó đã thay đổi thế nào theo thời gian chứ không chỉ nhìn dáng vẻ của nó hôm nay.
3. Kiểm tra 4 dấu hiệu đi kèm.
   1. Bề mặt đốm đen có bị gồ gợn lên không?
   2. Vùng quanh mũi có vảy khô hay rụng lông không?
   3. Bé có bị hắt xì, chảy dịch mũi hay nước mắt không?
   4. Thói quen ăn uống, sinh hoạt của bé có bình thường không?

Theo dõi sau 2 tuần: so sánh lại với bức ảnh đã chụp. Nếu đốm vẫn phẳng, không tăng kích thước và bé hoàn toàn khỏe mạnh, bạn không cần lo lắng. Chỉ cần duy trì chụp ảnh lưu lại mỗi vài tháng để theo dõi lâu dài.

Khi nào phải đưa bé đi khám

Đưa bé đi khám ngay, đừng chờ đủ 2 tuần, nếu bạn phát hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

• Đốm đen nổi gồ lên, hoặc phình to thấy rõ chỉ trong vài tuần.
• Vùng da đen bị loét, chảy máu hoặc rỉ dịch.
• Quanh mũi hoặc vành tai xuất hiện vảy khô, đóng mài hay rụng lông.
• Mũi có màu trắng bệch, tím tái hoặc ngả vàng kéo dài.
• Bé khó thở, phải thở bằng miệng, hoặc chảy dịch mũi ở một bên.
• Bé bỏ ăn, sụt cân, lờ đờ và mệt mỏi thấy rõ.

Lưu ý khi đi khám: hãy mang theo những bức ảnh chụp làm mốc trước đó và báo cho bác sĩ biết vết đen đã xuất hiện từ bao giờ. Nếu chưa có phòng khám quen, bạn nên chủ động tìm hiểu các địa chỉ thú y uy tín ngay từ bây giờ.

Hai quan niệm sai lầm

• “Mũi khô và nóng là mèo đang ốm”. Đây hoàn toàn là kinh nghiệm truyền miệng thiếu chính xác. Độ ẩm và nhiệt độ mũi của bé biến đổi liên tục trong ngày, tùy thuộc vào việc bé vừa ngủ dậy, vừa uống nước hay vừa nằm sưởi nắng bên cửa sổ. Cách duy nhất để xác định bé có sốt hay không là đo nhiệt độ cơ thể bằng nhiệt kế, chứ tuyệt đối không thể đoán qua việc sờ mũi.
• “Mũi đổi màu đen là dấu hiệu bệnh dại”. Hoàn toàn không đúng! Bệnh dại biểu hiện qua sự thay đổi hành vi đột ngột (trở nên hung dữ bất thường hoặc hoảng sợ, sợ nước, chảy nhiều dãi, liệt dần), chứ không hề làm thay đổi màu sắc của mũi. Để phòng ngừa bệnh dại hiệu quả, điều duy nhất cần làm là tiêm phòng vắc-xin đầy đủ cho bé định kỳ.